Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου

Οι ποσοτικοποιημένες δεσμεύσεις της Κύπρου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση

Με τον Κώστα Παπασταύρο [Φιλελεύθερος 30/01/2011]

Εν μέρει είναι κατανοητή η ευφορία της ύπαρξης υδρογονανθράκων στην ΑΟΖ της Κύπρου, αλλά υπάρχουν φόβοι ότι ο οίστρος αυτός άρχισε ήδη να μας εκτρέπει από προκαθορισμένους στόχους και συγκεκριμένα, προβληματίζει το ελαχιστότατο ενδιαφέρον που επιδεικνύει η κυπριακή Πολιτεία για επίτευξη των δεσμεύσεων προς τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις που σχετίζονται με την αύξηση της συνεισφοράς στο ενεργειακό δυναμικό του τόπου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου.
Παρά το γεγονός ότι μια νομικά δεσμευτική παγκόσμια συμφωνία φαίνεται ακόμα να απέχει πολύ, όσον αφορά στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η Συμφωνία Κανκούν, παρά τη μη επίτευξη του τελικού στόχου, επιβεβαίωσε τη δέσμευση για σημαντική χρηματοδότηση προς υποστήριξη της πράσινης ανάπτυξης και, ειδικότερα προς δημιουργία μιας οικονομίας που να διέπεται από χαμηλής έντασης άνθρακα. Οι ανεπτυγμένες χώρες, πέραν των δεσμεύσεων που έχουν πάρει για λήψη εγχώριων μέτρων προς μείωση των εκπομπών των θερμοκηπιακών αερίων, την αύξηση της συνεισφοράς στο ενεργειακό δυναμικό τους των ΑΠΕ και την εξοικονόμηση ενέργειας, έχουν δεσμευτεί για χρηματοδότηση των αναπτυσσομένων και περισσότερο ευάλωτων φτωχών χωρών με διάθεση ποσού ύψους 100 δισ. δολαρίων ετησίως έως το 2020 σε έργα για την προστασία του κλίματος (δέσμευση στη Συμφωνία της Κοπεγχάγης η οποία επιβεβαιώθηκε και στην ανάλογη του Κανκούν).
Η Κύπρος δεν έχει ποσοτικοποιημένες δεσμεύσεις μείωσης των εκπομπών σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Κιότο, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο υπό την ιδιότητά της ως κράτους μέλους της Ένωσης. Συγκεκριμένα, δεν είναι αμέτοχη από σχετικές με το κλίμα δεσμεύσεις, είτε αυτές αφορούν συνεισφορά για χρηματοδότηση έργων σε αναπτυσσόμενες χώρες, την αξιοποίηση των ΑΠΕ, τη μείωση των εκπομπών και την εξοικονόμηση ενέργειας.

Ενδεικτικά, η συνεισφορά της Κύπρου στη χρηματοδότηση ταχείας εκκίνησης (μέχρι το 2012) είναι 600 χιλιάδες δολάρια. Άγνωστη είναι ακόμη η συνεισφορά των κρατών μεών της Ένωσης στο ποσό των 100 δισ. δολαρίων ετησίως μέχρι το 2020.
Όσον αφορά τις λεπτομέρειες των ποσοτικοποιημένων δεσμεύσεων της Κύπρου ως κράτος μέλους της Ένωσης, τόσο για μείωση των εκπομπών, την αξιοποίηση των ΑΠΕ, όσο και για εξοικονόμηση ενέργειας που απορρέουν από τη Στρατηγική «Ευρώπη 2020» και το Πακέτο «Κλίμα και Ενέργεια» της Ένωσης, αυτές είναι:
(1) Μείωση των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου 21% μέχρι το 2020 με βάση τις εκπομπές του 2005 για τις βιομηχανικές μονάδες που ανήκουν στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ), δηλαδή των τριών Μονάδων της ΑΗΚ, Τσιμεντοποιείου Βασιλικού και των 8 τουβλοποιείων.
(2) Οι τομείς που δεν καλύπτονται από το ΣΕΔΕ, γνωστοί ως «effortsharing», όπως οι μεταφορές (εξαιρουμένων των αεροπορικών μεταφορών που θα ενταχθούν στο ΣΕΔΕ το 2012), ο γεωργικός τομέας, τα απόβλητα και τα νοικοκυριά, πρέπει έως το 2020 να μειώσουν τις εκπομπές τους στο 5% του επιπέδου του 2005. Αυτό αναμένεται να επιτευχθεί με τη θέσπιση δεσμευτικών εθνικών στόχων, όπως αυτό προβλέπεται στην Απόφαση 2009/406/ΕΚ («Απόφαση επιμερισμού των προσπαθειών»). Αξίζει να αναφερθεί ότι οι πλουσιότερες χώρες της Ένωσης θα επιφορτιστούν με μεγαλύτερες μειώσεις.
(3) Ο εθνικός στόχος της ενεργειακής απόδοσης, δηλαδή της μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας μέχρι το 2020, σε μονάδες Μtoe, συγκεκριμενοποιείται για την Κύπρο στη Στρατηγική «Ευρώπη 2020» και ευρίσκεται στο ύψος του 0,46 Μtoe. Σημειώνεται ότι ο περιορισμός της ενεργειακής κατανάλωσης, σύμφωνα με το Πακέτο «Κλίμα και Ενέργεια» ανέρχεται στο 20% των προβλεπόμενων για το 2020 επιπέδων με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, διευκρινίζεται όμως ότι οι εθνικές προβλέψεις των κ-μ ποικίλλουν, μεταξύ άλλων, όσον αφορά το έτος βάσει του οποίου υπολογίζονται οι μειώσεις και της μεθοδολογίας υπολογισμού.
(4) Στο 13% είναι η υποχρέωση της Κύπρου για αύξηση της συνεισφοράς των ΑΠΕ (αιολική, ηλιακή, βιομάζα, κ.λπ.) στη συνολική ενεργειακή κατανάλωση, μέχρι το 2020.

ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ
Ξέρουμε λοιπόν πού πάμε και, προπαντός, με ποιον τρόπο και με ποιο κόστος/όφελος; Έχουμε μήπως την απαραίτητη γνώση, αλλά και αν την έχουμε, μπορούμε να τη μετατρέψουμε σε ανάλογη πολιτική βούληση; Οι δεσμεύσεις είναι εκεί και όσο πάνε αυξάνουν - εννοούμε, μεταξύ άλλων, την επερχόμενη αύξηση του ορίου μείωσης των εκπομπών της Ένωσης πέραν του υφιστάμενου 20%.

Το κόστος στους ώμους του καταναλωτή
ΕΑΝ αποτολμηθεί μια απλή ανάλυση/συζήτηση των πιο πάνω συγκεκριμένων δεσμεύσεων της Κύπρου, απορρέουν τα ακόλουθα:
1 Για τις βιομηχανικές μονάδες που ανήκουν στο ΣΕΔΕ, το έλλειμμα που πιθανόν προκύπτει επιφορτίζονται οι φορείς εκμετάλλευσης και ως εκ τούτου μεταφέρεται στο κόστος του παραγόμενου προϊόντος. Εξυπακούεται ότι το οποιοδήποτε κόστος για την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών καταλήγει στους ώμους του καταναλωτή (υπενθυμίζεται το κόστος της ΑΗΚ για το 2008 που ήταν περί τα 13 εκατ. ευρώ. Ανάλογα, για την ΑΗΚ θα κοστίζει και για τα επόμενα χρόνια μέχρι να χρησιμοποιηθεί καθαρότερο καύσιμο π.χ. φυσικό αέριο). Διευκρινίζεται όμως ότι, το επιπλέον αυτό κόστος ανά μονάδα παραγωγής που οφείλεται στην υποχρέωση αγοράς δικαιωμάτων από φορείς εκμετάλλευσης που δεν καταφέρνουν να μειώσουν τις εκπομπές τους, δεν θεωρείται πρόστιμο κατά το δίκαιο της Ένωσης, αλλά αντικατοπτρίζει την αδυναμία ή και ανικανότητα του εν λόγω φορέα εκμετάλλευσης να μειώσει τις εκπομπές του.
2 Όσον αφορά τις δεσμεύσεις για τους τομείς που δεν καλύπτονται από το ΣΕΔΕ, η ευθύνη πέφτει αποκλειστικά στο κράτος το οποίο υποχρεούται να πάρει τα ανάλογα μέτρα, να χαράξει στρατηγικές, πολιτικές και χρονοδιαγραμματικά να φέρει ποσοτικοποιημένα με τεκμηρίωση αποτελέσματα.
3 Ευθύνη του κράτους επίσης είναι η λήψη των σχετικών μέτρων για προώθηση και επίτευξη των στόχων όσον αφορά την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όσο και την υποχρέωση για τη μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης και την αύξηση της ενεργειακής εξοικονόμησης.