fbpx

Μενού...

2007241KB1024x603.jpg
20082922KB1024x603.jpg
2007257KB1024x603.jpg
2008137KB1024x603.jpg
2008143KB1024x603.jpg
20181775KB1024x603.jpg
2008189KB1024x603.jpg
2009281KB1024x603.jpg
2010179KB1024x603.jpg
2009230KB1024x603.jpg
20191200KB1024x603.jpg
2009153KB1024x603.jpg
200887KB1024x603.jpg
2015782KB1024x603.jpg
20161167KB1024x603.jpg
2012211KB1024x603.jpg
2011172KB1024x603.jpg
20173840KB1024x603.jpg
2019448KB1024x603.jpg
202069KB1024x603.jpg
20191804KB1024x603.jpg
20191587KB1024x603.jpg
2020178KB1024x603.jpg
202098KB1024x603.jpg
2020198KB1024x603.jpg
20172248KB1024x603.jpg
previous arrow
next arrow

Συνέντευξη στη Δυτική Ακτή

Τα θέματα νερού, περιβάλλοντος και ενέργειας δεν μπορεί να τα χειρίζεται μια υπηρεσία μόνο
Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών είναι τεχνολογία που έχει μεγάλα περιθώρια αξιοποίησης στην Κύπρο
Συνέντευξη με τον Επίτροπο Περιβάλλοντος κ. Χαράλαμπο Θεοπέμπτου

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών είναι η τεχνολογία που έχει μεγάλα περιθώρια αξιοποίησης στην Κύπρο τονίζει σε συνέντευξη του στη Δυτική Ακτή ο Επίτροπος Περιβάλλοντος Χαράλαμπος Θεοπέμπτου.
Ο κ. Θεοπέμπτου επισημαίνει ότι τα θέματα του νερού, του περιβάλλοντος και της ενέργειας είναι σοβαρά θέματα και δεν πρέπει να τα διαχειρίζεται μια υπηρεσία αλλά μια αρμόδια αρχή στην οποία να συμμετέχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι. Την εισήγηση μου αυτή, προσθέτει ο κ. Θεοπέμτπου, την έκανα και προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Αναλυτικά η συνέντευξη με τον Επίτροπο Περιβάλλοντος είναι η παρακάτω:

Δ.Α: Θα ήθελα να αγγίξουμε το θέμα περιβάλλον από όλες του τις πτυχές.  Το θέμα της ενέργειας άπτεται άμεσα με τα θέματα του νερού και του περιβάλλοντος. Ανά το παγκόσμιο, επείγει η χρήση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Κάθε χώρα θα πρέπει να προχωρήσει στην αξιοποίηση των ΑΠΕ, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες και δυνατότητες της.  Στη χώρα μας έχουμε απεριόριστη ηλιοφάνεια που είναι η σωστή, η πρέπουσα λύση. Αυτό εξάλλου υποστηρίζουν και επιφανείς επιστήμονες όπως ο Ernest J. Moniz. Πρόσφατα επιστήμονες οι οποίοι συνεργάζονται με το Κέντρο Ερευνών Κύπρου, όπως ο Καθηγητής Jos Lelieveld και ο καθηγητής Manfred A. Lange, ανέφεραν ότι καμία ενεργειακή λύση δε θα είναι σωστή για την Κύπρο, εάν δε συμπεριλαμβάνει στο ενεργειακό μιξ το συνδυασμό φωτοβολταϊκών ή ηλιοθερμικών.  Ποια είναι η γνώμη σας για τα προαναφερόμενα;
Χ. Θεοπέμπτου: Το πρώτο βήμα για μένα είναι ότι θα έπρεπε να έχουμε μία σοβαρότατη εκστρατεία εξοικονόμησης της κατανάλωσης ηλεκτρισμού, γιατί αντιλαμβάνεστε ότι όσο μειώνουμε τη κατανάλωση, τόσο μειώνεται και το απαιτούμενο ποσοστό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ).
Το σωστό και το σοφό όπως πάντα είναι πρώτα η εξοικονόμηση.

Το δεύτερο θέμα που αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας και παράλληλα με μια εκστρατεία όπως προανέφερα, είναι και το θέμα που άπτεται των διαφόρων μεθόδων και τεχνικών που μπορούμε να προωθήσουμε τη μελλοντική μείωση της κατανάλωσης.

Αν δούμε, παραδείγματος χάρη, τι συμβαίνει το καλοκαίρι με τα air condition, τα συστήματα θέρμανσης το χειμώνα και τις προδιαγραφές που έχουν τα σπίτια μας, θα αντιληφθούμε καλύτερα το πρόβλημα. Τι βοήθεια προσφέραμε στον κόσμο όταν χτίζονταν τα σπίτια και τα μεγάλα κτίρια;;  Τι είναι υποχρεωμένος και τι δεν είναι υποχρεωμένος να κάνει ο πολίτης;  Αυτό είναι το ένα κομμάτι, το μεγάλο κομμάτι της εξοικονόμησης. 

Το δεύτερο εξίσου μεγάλο κομμάτι που υποστηρίζω, αφορά την προώθηση, τη μεγάλη μάλιστα προώθηση, των φωτοβολταϊκών. 

Με τα φωτοβολταϊκά ίσως να υπάρχει το πρόβλημα ότι τη νύχτα δεν υπάρχει ήλιος, μπορεί όμως να υπάρχει άνεμος. Αυτά δίνουν σε πολύ κόσμο την ευκαιρία να κάνει μία επένδυση. Αντιλαμβάνεστε ότι αν είμαστε σωστοί, πέρα από το ότι θα παράγεται ηλεκτρισμός, ο κόσμος θα έχει και την αίσθηση ότι βοηθά και θα έρχεται και πιο κοντά στο περιβάλλον. Άσχετα αν η τεχνολογία των φωτοβολταϊκών μπορεί να μην είναι τώρα τόσο ανεπτυγμένη όσο θα θέλαμε, να μην ξεχνάμε ότι με τα φωτοβολταϊκά ενεργοποιείται και πάρα πολύς κόσμος με τη δημιουργία πολλών θέσεων εργασίας.

Δηλαδή, αν το κοιτάξουμε και από οικονομικής πλευράς, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών είναι μία τεχνολογία που μπορεί να αξιοποιηθεί στην Κύπρο. Δημιουργήθηκαν νέες εταιρείες οι οποίες ασχολούνται με τα φωτοβολταϊκά και τις εξαγωγές φωτοβολταϊκών συστημάτων, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας.

Είναι μία καινούργια οικονομική δραστηριότητα.  Γι' αυτό το λόγο, έχω ζητήσει από το Υπουργείο Εσωτερικών, ενώ το έθεσα και στην πρόσφατη μου συνάντηση με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας και έχει επιβεβαιωθεί ότι έχουν γίνει αλλαγές ούτως ώστε οι αιτήσεις για τις εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών να εγκρίνονται πάρα πολύ γρήγορα.  Θα γίνεται άμεση έγκριση. 

Αυτή τη στιγμή η έγκριση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών παίρνει πάνω από ένα χρόνο. Τώρα θα χρειάζονται μόνο λίγες εβδομάδες για να εγκρίνεται η αίτηση. 

Το δεύτερο πράγμα που ζήτησα είναι ότι θα πρέπει η άδεια οικοδομής να περιλαμβάνει υποχρεωτικά πρόνοιες για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και πρόνοια για εγκατάσταση ηλιακού θερμοσίφωνα.  Δε γίνεται να έχουμε ένα σπίτι στο οποίο, αν αποφασίσει ο ιδιοκτήτης μετά το κτίσιμο να κάνει εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών και ηλιακού θερμοσίφωνα, να μην υπάρχουν οι σωλήνες για να περάσει το νερό και οι σωλήνες για να περάσει το ρεύμα. 

Για όλα αυτά πρέπει οπωσδήποτε να είναι υποχρεωτικές οι πιο πάνω πρόνοιες. Έχω κάνει έλεγχο με την αγορά και ακολούθως συζητήσεις με τους συνδέσμους. Η κοστολόγηση που μου έχουν κάνει με ακριβείς περιγραφές την οποία έστειλα και στο Υπουργείο δεν ξεπερνά το κόστος των £100 ή €170, για να έχουμε αυτές τις πρόνοιες. 

Δ.Α.: Έχουμε όλοι υπόψη μας το αρχιτεκτονικό έργο του Νεοπτόλεμου Μιχαηλίδη, που πολλά χρόνια πριν την ενεργειακή κρίση βρήκε τους τρόπους βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων, με παθητικά μέτρα και στρατηγικές βιοκλιματικού σχεδιασμού. Ποιες οι προτροπές σας προς τους σημερινούς αρχιτέκτονες σε σχέση με την εφαρμογή αρχών οικολογικής αρχιτεκτονικής;

Χ. Θεοπέμπτου: Η προσπάθεια που κάνω εγώ δεν είναι να πω στους αρχιτέκτονες τι πρέπει να κάνουν και πώς θα πρέπει να κάνουν τη δουλειά τους.  Η προσπάθεια είναι να χτυπήσουμε καμπανάκι και να τους πούμε «κύριοι, πρέπει να φροντίσουμε για το περιβάλλον».  Πρέπει να δούμε με πιο μεγάλη προσοχή πώς γίνεται η χωροθέτηση του σπιτιού μέσα στο οικόπεδο.  Πρέπει να δούμε με ποιο τρόπο γίνεται ο διαχωρισμός των δωματίων, το νερό πώς το χρησιμοποιούμε, τι κάνουμε με το νερό της βροχής, τι είδους κήπους κατασκευάζουμε.  Όλα αυτά τα πράγματα τα επισημαίνω. Στη συνέχεια,  όταν έκανα την έρευνα μου και πληροφορήθηκα τι συμβαίνει στο εξωτερικό, πήγα στο Επιστημονικό και Τεχνικό Επιμελητήριο Κύπρου και τους είπα ότι για όλα αυτά τα θέματα οι άλλες χώρες έχουν πρότυπα που χρησιμοποιούν και εφαρμόζουν στην κατασκευή της κατοικίας.

Τα πρότυπα αυτά είναι σταδιακά, δεν λένε απλά ότι έχουν οικολογικό σπίτι. Θα έλθουν να ελέγξουν αν έχει γίνει πάρκινγκ για το ποδήλατο, αν έχει καλυφθεί ολόκληρη η γη, αν έγινε μέριμνα για τρόπο συλλογής του νερού της βροχής.  Όλα αυτά τα πράγματα είναι μία σειρά από πρότυπα τα οποία προωθείς όσο εσύ θέλεις. Δηλαδή, μπορεί κάποιος να δημιουργήσει ένα όχι 100% οικολογικό σπίτι, αλλά μέτριας φύσεως, μέσω της κατεύθυνσης που θα δώσει στα δωμάτια και στο φωτισμό ή να δημιουργήσει ένα 100% οικολογικό σπίτι αν τα εφαρμόσει όλα.

Τα πρότυπα αυτά πρέπει να σχεδιαστούν όχι μόνο από έναν αρχιτέκτονα αλλά πρέπει να εμπλέκονται στο σχεδιασμό των προτύπων και οι μηχανολόγοι και οι πολιτικοί μηχανικοί. Για παράδειγμα, υπάρχουν μοντέρνα συστήματα τώρα με τα οποία μπορείς να φέρνεις στους εσωτερικούς χώρους φως χωρίς την ύπαρξη παραθύρων.  Επομένως, πρέπει να τους κεντρίσουμε το ενδιαφέρον και να πιέσουμε τους υπόλοιπους για την εξεύρεση των προτύπων.

Πολλοί ίσως να πουν, γιατί να κάνουμε τα πρότυπα; Στο εξωτερικό, αν σκοπεύεις να κτίσεις ένα σπίτι, σου επιβάλλουν ότι πρέπει να κάνεις τα ελάχιστα πρότυπα.  Στην Κύπρο έχουμε το ελάχιστο πρότυπο, το οποίο είναι και προαιρετικό και αφορά την ενεργειακή απόδοση του κτιρίου. Αυτό είναι το ελάχιστο, αλλά θα μπορούσαμε να έχουμε και κάτι παραπάνω.

Εγώ θα έλεγα, για παράδειγμα, ότι είναι απαραίτητες οι πρόνοιες για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και ηλιακών θερμοσίφωνων. Μετά, ανάλογα με το πόσο οικολογικό έχει γίνει ένα σπίτι να γίνεται έλεγχος και με την ανάλογη μέθοδο να δίδονται και οι ανάλογοι βαθμοί.   Τέλος, βάση των βαθμών που έχουν συγκεντρωθεί, η Κυβέρνηση να  προσφέρει κάποια ωφελήματα, π.χ. να χαρίζει το ΦΠΑ.  Υπάρχουν και μια σειρά από άλλα κίνητρα που μπορούν να προωθήσουν τη διεκπεραίωση των πιο πάνω.

Τώρα υπάρχει ακόμη περισσότερη πίεση για να προχωρήσουμε με το σχεδιασμό των προτύπων γιατί σε τρία χρόνια, για παράδειγμα, θα έχουμε την οδηγία που αφορά τις πλημμύρες. Η συγκεκριμένη οδηγία θα πρέπει κανονικά να είναι υποχρεωτική σε ορισμένες περιοχές όσον αφορά τη διαχείριση των νερών της βροχής. Για παράδειγμα, όλοι μαζεύουμε το νερό της βροχής και στη συνέχεια το βγάζουμε έξω για να πάει στους οχετούς.  Στην Αγγλία απαγορεύεται να γίνεται κάλυψη της αυλής. Έτσι το νερό αφήνεται η γη να το απορροφήσει. Το υπόλοιπο νερό πρέπει να υπάρχει μέθοδος να διοχετεύεται προς τα έξω ή ακόμη και να καθυστερεί η  ροή του μέσα σε μικρές λίμνες και μετά να διοχετεύεται  προς τα έξω. Εμείς τσιμεντώνουμε τα πάντα, τοποθετούμε χωλέτρες και το νερό το διοχετεύουμε έξω στο δρόμο. Στη Γερμανία, εδώ και 10 χρόνια, έχουν οδηγία για το πώς να χρησιμοποιούν το νερό της βροχής. Στην Κύπρο παλιά, έπαιρναν το νερό της βροχής οι αριστοκράτες και το χρησιμοποιούσαν για να λούζονται οι κοπέλες γιατί έκανε ωραία σαπουνιά. Ένα άλλο σχετικό θέμα για παράδειγμα είναι τα είδη υγιεινής. Δε γίνεται να πηγαίνω να με φιλοξενούν κάπου και ο ιδιοκτήτης να καυχιέται ότι το σύστημα του στο μπάνιο παίρνει 2 τόνους νερό. 

Δεν γίνεται να μην έχουμε πρότυπα για το νερό της πισίνας ή να παίρνουμε ακριβό, δυσεύρετο νερό να βάζουμε στις πισίνες. Δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε στον κόσμο να έχει πισίνες. Μπορούμε όμως να τους υποβάλλουμε να πληρώνουν κάποιο σοβαρό φόρο γιατί έχουν πισίνα και το νερό που θα χρησιμοποιούν να έχει κάποια πρότυπα και να γνωρίζουν ότι το συγκεκριμένο νερό που χρησιμοποιούν είναι φιλικό και προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον.  Αυτά τα πρότυπα έπρεπε να τα έχουμε εδώ και καιρό!

Δ.Α.:  Μια και μιλήσατε για το θέμα των κινήτρων να τονίσω ότι ένα ακόμη κίνητρο που εφαρμόζεται αλλά το ποσό είναι πάρα πολύ μικρό, αφορά τα Υβριδικά αυτοκίνητα. Τα Υβριδικά αυτοκίνητα συμβάλλουν πάρα πολύ στο θέμα εξοικονόμησης ενέργειας. Δεν πιστεύετε ότι θα έπρεπε να αυξηθούν τα κίνητρα όσον αφορά τα συγκεκριμένα οχήματα;

Χ. Θεοπέμπτου: Τα κίνητρα για τα Υβριδικά αυτοκίνητα είναι £700.  Θα ήθελα να είχαμε πιο ψηλά κίνητρα για τα Υβριδικά. Να σας πω ότι η Κυβέρνηση πριν λίγο καιρό πήρε απόφαση να αγοράζει Υβριδικά αυτοκίνητα για τις ανάγκες της, κάτι το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό.  Οι Κυβερνητικές Yπηρεσίες μέχρι πριν λίγο καιρό δεν είχαν την εμπειρία των Υβριδικών οχημάτων. Όταν διορίστηκα και είχα την ευκαιρία να έχω αυτοκίνητο είπα ότι δε θέλω αυτοκίνητο πολυτελείας, γιατί να σας θυμίσω ότι εγώ ως Οικολόγος έκανα δημοσιογραφική διάσκεψη και κατηγόρησα την Κυβέρνηση για τα πολύ μεγάλου κυβισμού αυτοκίνητα πολυτελείας που αγόραζε.  Δεν μπορούσα εγώ να πάρω αυτοκίνητο πολυτελείας, το οποίο θα λειτουργούσε ενάντια στα πιστεύω μου. Θα ήθελα οι Κυβερνητικές Υπηρεσίες, να χρησιμοποιούν υβριδικά αυτοκίνητα ή μικρού κυβισμού.

Το θέμα όμως ποιο είναι;  Όταν τέθηκε το θέμα αυτό και πάρθηκε απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου στα πλαίσια των Πράσινων Συμβάσεων, η αρμόδια υπηρεσία που κάνει τις αγορές των αυτοκινήτων ζήτησε να αγοράσει δύο-τρία υβριδικά αυτοκίνητα για να τα δοκιμάσει!

Δ.Α.:  Για να δοκιμάσουν τι;  Δε μιλάμε για μία καινούρια τεχνολογία, μιλάμε για μία τεχνολογία η οποία υπάρχει και είναι γνωστή και καθιερωμένη εδώ και χρόνια.

Χ. Θεοπέμπτου: Κι εγώ εκπλάγηκα από αυτή την άποψη.  Τους είπα ότι δε θέλω υπηρεσιακό αυτοκίνητο μέχρι να αρχίσουν να τηρούν κάποια σωστά κριτήρια. 

Δ.Α.:  Να δούμε λίγο το θέμα αφαλάτωση και νερό, καθώς και το νερό από τη βροχή. Ως εφημερίδα θα ασχοληθούμε με σοβαρά θέματα που αφορούν το περιβάλλον, όπως είναι η ενέργεια και το νερό. Ποια η θέση σας;

Χ. Θεοπέμπτου: Θεωρώ ότι η Κύπρος έχει κάποια θέματα τα οποία πρέπει να προσέξουμε. Ένα από αυτά είναι το περιβάλλον. Εμείς οι Οικολόγοι ζητούσαμε να διοριστεί Επίτροπος Περιβάλλοντος και Συμβούλιο Περιβάλλοντος.

Ο λόγος είναι απλός. Το θέμα του νερού, το οποίο είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα και το θέμα της ενέργειας δεν πρέπει να τα χειρίζεται ένα άτομο ή  μια υπηρεσία. Εγώ λέω ότι το περιβαλλοντικό θέμα, το θέμα της ενέργειας και το θέμα του νερού έπρεπε να το χειρίζονται ορισμένοι φορείς με μία σειρά από εκπροσωπήσεις στον κάθε ένα από αυτούς

Σην ετήσια μου έκθεση για το 2007 προς τον Πρόεδρο, γράφω και εξηγώ πόσα άτομα εμπλέκονται στο θέμα του νερού, ξεκινώντας από το Σύνδεσμο Καταναλωτών για παράδειγμα. Γιατί ο Σύνδεσμος; Για το λόγο ότι αν είσαι Λεμεσιανός το νερό είναι πιο φθηνό από το αν είσαι Λευκωσιάτης, ενώ σε ορισμένες κοινότητες δεν πληρώνεις νερό γιατί το πάγιο είναι πολύ ψηλό.

Παράγουμε νερό με τις αφαλατώσεις, υπάρχει το νερό από τους φράκτες, υπάρχει το νερό από τα λύματα, από τις διατρήσεις. Με ποιο κόστος;

Υπόψη ότι υπάρχει κόσμος που παίρνει νερό ανεξέλεγκτα από τις διατρήσεις.  Θυμάμαι πριν μερικά χρόνια με είχαν πάρει στα κοκκινοχώρια και μου έδειξαν ένα χωράφι το οποίο είχε μέσα δεκάδες διατρήσεις. Πολύς κόσμος έχει προχωρήσει με τέτοιου είδους διατρήσεις ανεξέλεγκτα, με αποτέλεσμα να εξαντλήσουν το νερό της περιοχής. Ποιο είναι το αποτέλεσμα; Όταν προσπαθήσει κάποιος να αντλήσει νερό τώρα, αντλείται θαλασσινό νερό.  Όλα αυτά είναι πολύ σοβαρά θέματα. 

Δεν γίνεται να προχωρούν με οικιστική ανάπτυξη, για παράδειγμα, στην Πέγεια και να μην υπάρχει νερό, γιατί κτίστηκαν τόσα πολλά σπίτια και έχουν αναγκαστεί να κλείσουν όλες τις διατρήσεις γιατί έχει μπει μέσα η θάλασσα, λόγω του ότι εξήντλησαν τα αποθέματα νερού. 

Από τη στιγμή που μπήκε μέσα η θάλασσα, δεν μπορεί να φύγει εύκολα η αλμύρα από τα νερά. Χρειάζονται πολλές βροχές, πολλά χρόνια δηλαδή ..

Δ.Α.:  Τα υπόγεια νερά που έχουμε ή είχαμε, έχουν αποθηκευτεί σε περίοδο εκατομμυρίων χρόνων και εμείς τα έχουμε καταναλώσει σε 50 χρόνια.

Χ.Θεοπέμπτου: Όχι μόνο τα καταναλώσαμε, ορισμένα τα έχουμε μολύνει.  Υπάρχουν υπόγεια νερά όπως στην περιοχή Ορούντας Μένοικου που βρίσκονται οι χοιροτροφικές μονάδες, όπου υπήρχε πάρα πολύ νερό και τώρα αν πας να βγάλεις διάτρηση βγάζεις χοιρολύματα γιατί στην περιοχή εκείνη υπάρχουν οι μισές χοιροτροφικές μονάδες της Κύπρου.  Τους αφήσαμε για χρόνια να λειτουργούν χωρίς να κάνουν επεξεργασία των λυμάτων τους. Όλα αυτά τα πράγματα έπρεπε να τα ελέγχουμε πριν από πολλά χρόνια.

Ταυτόχρονα με ανησυχεί και το τι θα γίνει με τα 30 συστήματα αποχέτευσης που θα κτιστούν ως προς το τι θα γίνεται το νερό και πώς θα λειτουργούν.

Δ.Α.:  Εγώ θα σας δώσω ένα πολύ απλό παράδειγμα. Είπατε προηγουμένως ότι καλύπτουν τις αυλές όλες με τσιμέντο. Η Λευκωσία, έχει καλυφτεί παντού με τσιμέντο. Πέραν των δρόμων και πεζοδρομίων που έπρεπε να τσιμεντοποιηθούν, έχουμε καλύψει και τις αυλές των σπιτιών και τους χώρους γύρω από τις πολυκατοικίες. Τα δέντρα που έχουμε μέσα στη Λευκωσία, αν πάρουμε για παράδειγμα το English school, είναι θέμα χρόνου πότε θα τα χάσουμε για το λόγο ότι δεν αποθηκεύεται αρκετό νερό και το αποχετευτικό το οποίο έχει γίνει, λύει ένα πρόβλημα αλλά δημιουργεί ένα άλλο. Γιατί όσον αφορά το αποχετευτικό σύστημα, υπήρχαν περιοχές που με τα δεδομένα που έχουν, θα έπρεπε να γίνουν μελέτες πριν προχωρήσουν στη δημιουργία του. Θα μπορούσαν να γίνουν κάποιες διατρήσεις μέσα στην αυλή του English school και τον ποταμό για παράδειγμα, όπου είναι οι ευκάλυπτοι, ώστε κάποιες φορές το χρόνο, να αντλείται νερό για να ποτίζονται τα υπάρχοντα δέντρα.  Δεν θα μπορούσαμε να έχουμε 30-40 διατρήσεις, ώστε τα δέντρα σε περιόδους ανομβρίας μπορούσαν να ποτίζονται;

Χ. Θεοπέμπτου: Αυτό είναι θέμα προς συζήτηση. Ο ευκάλυπτος είναι πολύ ωραίο δέντρο, αλλά το συγκεκριμένο δέντρο απορροφά τεράστιες ποσότητες νερού από το υπέδαφος. Όταν φυτεύουμε δέντρα πρέπει να συλλογιστούμε πρώτα τι δέντρα ευδοκιμούν σε αυτό τον τόπο δηλαδή ποια ήταν τα τοπικά δέντρα της περιοχής.

Πως είναι δυνατό στην Κύπρο, όπου έχουμε τόσο σοβαρό πρόβλημα με το νερό, να βλέπουμε τις νησίδες  στους δρόμους γεμάτες γρασίδι;  Γιατί να υπάρχει το γρασίδι στα πάρκα, στις νησίδες και σε όλα τα ξενοδοχεία;  Αυτό σίγουρα δεν είναι σωστό.

Έχουμε πεντακόσιες άλλες επιλογές, αλλά οι κηπουροί έτσι έμαθαν. Χρειάζεται να γίνει ενημέρωση.  Το γρασίδι είναι καλή επιλογή για βόρειες χώρες όπως είναι η Αγγλία και η Γερμανία.

Δ.Α.:  Άρα, τα γήπεδα γκολφ είναι εκτός συζήτησης για την Κύπρο;

Χ. Θεοπέμπτου: Όσο αφορά εμένα, είναι σίγουρα εκτός συζήτησης.  Δεν μπορούν να δημιουργούνται στην Κύπρο με τα δεδομένα που έχουμε.

Δ.Α.: Έχουν δοθεί άδειες για γήπεδα γκολφ, αλλά δόθηκαν με λανθασμένα κριτήρια.  Έρχονται και λένε ότι πρέπει να κάνουν αφαλάτωση. Ναι, να κάνουν αφαλάτωση, αλλά δε γίνεται να δίνεται σε κάποιον το δικαίωμα να κάνει αφαλάτωση, πράγμα το οποίο θα καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργεια και μετά για να λύσουμε το πρόβλημα της ενέργειας, να δίνουμε το δικαίωμα σε κάποιον άλλο να έρχεται να εγκαθιστά ανεμογεννήτριες μέσα στα χωρικά όρια κάποιου άλλου. Πώς έχει.

Χ. Θεοπέμπτου: Τα πιο πολλά μέλη των οργανώσεων ενάντια στα γήπεδα γκολφ είναι γεωργοί των οποίων οι καλλιέργειες έπαθαν ζημιά γιατί πιο ψηλά από τις φυτείες τους υπήρχαν γήπεδα γκολφ και λόγω της μεγάλης έκτασης  τους, τα φυτοφάρμακα, τα λιπάσματα και οι αλλαγές της φυσικής ροής των νερών της βροχής δημιουργούν πολλά προβλήματα.

Δ.Α.: Εάν με όλα αυτά τα μειονεκτήματα, θα προχωρήσουν στην κατασκευή των γηπέδων γκολφ, θα πρέπει την ενέργεια την οποία θα χρησιμοποιήσουν για να κάνουν αφαλάτωση, να την παράγουν από εγκαταστάσεις ΑΠΕ, τις οποίες θα εγκαταστήσουν οι ίδιοι οι κατασκευαστές των γηπέδων. Άρα να εγκαταστήσουν σε μία υποβαθμισμένη περιοχή ένα φωτοβολταϊκό πάρκο, για να παράγουν ενέργεια. Το σταθμό αφαλάτωσης αντί να τον εγκαταστήσουν πάνω στην παραλία, μπορεί να εγκατασταθεί μερικά χιλιόμετρα προς τα μέσα και το νερό το οποίο θα επιστρέφει στη θάλασσα με διπλάσια ποσότητα αλατιού, αντί να χύνεται σε ένα χιλιόμετρο απόσταση στην ενδοχώρα, να χύνεται σε απόσταση 7-8 χιλιομέτρων, όπου το βάθος είναι πολύ μεγαλύτερο και τα κύματα θα διασπούν την τεράστια ποσότητα αλατιού που επιστρέφεται, χωρίς να προκαλέσουν ζημιά στο θαλάσσιο περιβάλλον. Άρα πρέπει να βλέπουμε το περιβάλλον όχι μόνο στη γειτονιά μας, αλλά σε ευρύτερη κλίμακα, ώστε να μη λύνουμε ένα πρόβλημα δημιουργώντας ένα άλλο μεγαλύτερο. Δυστυχώς, στην Κύπρο δεν υπάρχει καθόλου περιβαλλοντική συνείδηση. Τι έχετε να πείτε;

Χ. Θεοπέμπτου: Δυστυχώς δεν υπάρχει.  Μία από τις μεγαλύτερες προσπάθειες που έκανα ως Επίτροπος Περιβάλλοντος είναι να καταλάβει ο κόσμος τις συνέπειες των πράξεων μας. Δε σημαίνει ότι, επειδή έγινε ωραία μία περιοχή του γκολφ, επειδή φυτεύτηκαν δέντρα, επειδή κτίστηκαν ωραία σπίτια και επειδή φαίνονται όλα ωραία, είναι όλα ωραία και ρόδινα.  Είναι ωραία στο μάτι σίγουρα, αλλά ποιο είναι το κόστος για όλα αυτά; 

Είχα συνάντηση με τον Υπουργό Γεωργίας και του ζήτησα ένα μέρος της ενέργειας για την αφαλάτωση να εξασφαλίζεται υποχρεωτικά από ανανεώσιμες πηγές από  το άτομο που θα κερδίζει τις προσφορές του Κράτους. Το σύστημα αυτό το έχει δει ευνοϊκά ο Υπουργός, αλλά δεν ξέρω πως θα προχωρήσει. 

Φυσικά υπάρχει ένα πρόβλημα.  Για να μπορέσει να δουλέψει μια μονάδα αφαλάτωσης χρειάζονται ορισμένα μεγαβάτ, μια εγκατάσταση όμως με φωτοβολταϊκά παράγει ένα πολύ μικρό ποσοστό μεγαβάτ και άρα τα φωτοβολταϊκά δεν μπορούν να βοηθήσουν πολύ προς το παρόν, είναι όμως μια αρχή!

Δ.Α.:  Μιλάτε όμως για μικρή κλίμακα.  Η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου Κύπρου, μιλάει για ηλιοθερμικούς σταθμούς σε συνδυασμό με αφαλάτωση.  Άρα μιλάμε για παραγωγή ενέργειας και για αφαλάτωση σε μεγάλη κλίμακα.  Ο αντιπρύτανης λέει ότι υπάρχει συγκεκριμένη περιοχή όπου μπορεί να προχωρήσει το Πανεπιστήμιο.

Χ. Θεοπέμπτου: Μιλάτε για ένα πολύ παλιό θέμα.  Το θέμα αυτό το ήγειρε πρώτη η Αρχή Ηλεκτρισμού και τότε δεν το είχε δεχτεί η Κυβέρνηση. 

Να μην ξεχνάμε επίσης ότι για να μεταφερθεί το νερό το οποίο έχει πολύ μεγάλο βάρος καταναλώνεται υπερβολική ενέργεια. Οι αντλίες που το μεταφέρουν καταναλώνουν πολλή ενέργεια και ως αποτέλεσμα αυτού  εκείνοι που καταναλώνουν την περισσότερη ενέργεια είναι εκείνοι που έχουν αντλίες νερού, π.χ. τα Συμβούλια Αποχετεύσεων, το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων. Δεν μπορούμε απλά να πούμε ότι μεταφέρουμε νερό από το ένα μέρος στο άλλο. Οι αντλίες είναι τεράστιες και θέλουν πάρα πολύ ηλεκτρισμό για να δουλέψουν.

Χρειάζεται να γίνει σωστός προγραμματισμός με όλες τις παραμέτρους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση  λέει ότι πρέπει να μετρούμε όλα α κόστη λειτουργίας για όλα τα χρόνια της ζωής του έργου. Π.χ. για τα επόμενα 30 χρόνια, άρα πιο θα είναι το κόστος του ηλεκτρισμού για παράδειγμα;;

Δ.Α.:  Να πούμε και λίγα πράγματα για το θέμα ανεμογεννήτριες και Κύπρος. Οι ανεμογεννήτριες προορίζονται για χώρες με αχανείς εκτάσεις και ψηλό αιολικό δυναμικό και η εγκατάσταση τους γίνεται σε τοποθεσίες, όπου θα είναι αθέατες από τον κόσμο. Εδώ δόθηκε η εντύπωση, ότι μπορεί η ΡΑΕΚ να εκδίδει άδειες με το τσουβάλι για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών και μάλιστα σε περιοχές που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν διαφορετικά. Υπάρχει τώρα το Κέντρο Ερευνών Ενέργεια-Νερό-Περιβάλλον, για το οποίο μπορεί να περηφανεύεται ο τόπος και το οποίο είναι επανδρωμένο με επιστήμονες διεθνούς εμβέλειας.  Οι επιστήμονες αυτοί κάνουν δηλώσεις ο ένας μετά τον άλλο, λέγοντας ότι εάν η Κυβέρνηση τους αναθέσει να κάνουν έρευνα για την καταλληλότερη ΑΠΕ για την Κύπρο, χρειάζονται ένα χρόνο για να ολοκληρώσουν αυτή την έρευνα.  Όλοι μιλούν για τον ήλιο. Γιατί προχωρούμε στην εγκατάσταση Αιολικών Πάρκων και δεν αναθέτουμε στο Κέντρο Ερευνών την εκπόνηση της έρευνας στην οποία αναφέρονται;  Γιατί τόση βιασύνη να εγκατασταθούν οι ανεμογεννήτριες, οι οποίες δεν αποτελούν τη σωστή λύση για το ενεργειακό μας πρόβλημα;

Χ. Θεοπέμπτου: Γιατί πρέπει η Κυβέρνηση να πάει να βρει τους επιστήμονες και να τους πει τι έρευνα να κάνουν; Δεν πρέπει να περιμένουν από την Κυβέρνηση οι Ακαδημαϊκοί να τους πει να κάνουν έρευνα.  Είμαι εναντίον της τακτικής αυτής. 

Στο εξωτερικό δεν είναι αυτή η τακτική που ακολουθείται. Εάν η Κυβέρνηση τους παρέχει τα λεφτά για να προχωρούν με ερευνητικά προγράμματα τότε το βασικό πράγμα που πρέπει να κάνουν είναι να κοιτάξουν πρώτα τον τόπο τους. 

Για το λόγο αυτό είμαι και εναντίον της ίδρυσης Ιατρικής Σχολής. Όταν διάβασα την εισαγωγή για την ίδρυση της Ιατρικής σχολής και για το ποιοι είναι οι στόχοι της τάχθηκα εναντίον της ίδρυσης της. Δεν με ενδιαφέρει μία Ιατρική σχολή η οποία δεν θα ασχολείται πρώτα με την Κύπρο. Πρέπει να αφοσιωθούμε πρώτα με τα προβλήματα του τόπου μας.

Τώρα από εδώ και πέρα, υπάρχουν κάποια θέματα τα οποία πρέπει να δούμε με λίγη προσοχή.  Καθυστερήσαμε πολύ με τις ΑΠΕ.  Η κυβέρνηση μπορούσε να κάνει μία σειρά από πράγματα. Για το λόγο αυτό είχα εισηγηθεί και στον Πρόεδρο ότι το νερό, το περιβάλλον και την ενέργεια δεν πρέπει να τα διαχειρίζεται μόνο μια υπηρεσία. Πρέπει να δημιουργηθούν σοβαρές επιτροπές με τη σωστή σύνθεση, οι οποίες θα μελετούν όλες τις πτυχές, να μπορούν να προλαβαίνουν και να κάνουν και τους σωστούς σχεδιασμούς οι οποίοι θα είναι αποδεκτοί από όλους. Δεν είναι θέμα "αποφάσισα εγώ και προχωρώ έτσι".

Το δεύτερο, για να εγκατασταθεί μία ανεμογεννήτρια, κάποιος πρέπει να πάρει το ρίσκο και το ρίσκο αυτό η κυβέρνηση το μετέφερε στους ιδιώτες. Η κυβέρνηση είπε στους ιδιώτες ότι τους δίνει δικαίωμα να εγκαταστήσουν ανεμογεννήτριες στις περιοχές που εκείνοι θέλουν όμως με ρίσκο δικό τους. Πρέπει επίσης να γνωρίζετε ότι μία ανεμογεννήτρια από την ώρα παραγγελίας της μέχρι την ώρα παραλαβής της χρειάζονται δύο χρόνια. Γι' αυτό είμαστε πάρα πολύ πίσω γιατί τώρα είμαστε στο 2008 και δεν έχει παραγγελθεί καμία ανεμογεννήτρια για την Κύπρο, που σημαίνει ότι μέχρι το τέλος της προθεσμίας μας δεν θα έχουμε καταφέρει τίποτα.

Δ.Α.:  Όταν λέμε ότι θα κάνουν οι ιδιώτες τα Αιολικά Πάρκα με δικό τους ρίσκο, δε σημαίνει ότι παίρνουν αυτοί ρίσκο, διότι ένας «επιχειρηματίας», παίρνει την άδεια, στη συνέχεια πουλά την άδεια σε μία κατασκευάστρια εταιρεία ανεμογεννητριών, εισπράττει κάποια εκατομμύρια λίρες, και συμμετέχει με ένα ποσοστό στην επένδυση. Σε τελική ανάλυση όμως το ρίσκο είναι του κόσμου, αφού οι ανεμογεννήτριες θα εγκατασταθούν δίπλα από τα χωράφια τους και θα μηδενίσουν το συντελεστή δόμησης.  Μετά από έρευνες και αγώνες που έχουμε κάνει και θα κάνουμε, ερχόμαστε και λέμε ότι, δεν θα τους αφήσουμε  να κινηθούν όσο ελεύθερα νομίζουν για να καταστρέψουν τις περιοχές. Τρία Αιολικά Πάρκα στην περιοχή Αγίου Θεοδώρου, μηδενίζουν το συντελεστή δόμησης σε 32τ.χλμ. Πέραν αυτού είναι και η ηχορύπανση. Κάνουν μετρήσεις για μία μόνο ανεμογεννήτρια και λεν ο θόρυβος θα είναι τόσα decibel. Μα γιατί μόνο για μία ανεμογεννήτρια και όχι για όλο το σύνολο, στην περίπτωση αυτή 68 ανεμογεννήτριες; Όλη η παραλία η οποία μπορεί να αναπτυχθεί με ήπια τουριστική ανάπτυξη, θα καταστραφεί, γιατί κάποιος με «δικό του ρίσκο» αποφάσισε να προχωρήσει με αυτή τη βαριά βιομηχανική ανάπτυξη; Η γη αυτή, στην συγκριτική μελέτη που έχει διεξάγει η επιστημονική μας ομάδα βάση της εκτίμησης του οίκου Αντώνη Λοϊζου και Συνεργάτες, με συντηρητικές τιμές αξίζει πάνω από 2 δισεκατομμύρια Ευρώ. Αν ληφθούν υπόψη και τα ποσοστά μείωσης της αξίας της γης της περιοχής γύρω από τα Αιολικά Πάρκα, το ποσό ανεβαίνει πολύ ψηλότερα.  Άρα γιατί τόση ζημιά, για να παραχθούν 24MW τα οποία είναι η πραγματική παραγωγή που μπορούν να δώσουν οι 68 ανεμογεννήτριες, δηλαδή το 17% της παραγωγής που υπόσχονται, αφού μπορούμε να παραγάγουμε την ίδια ποσότητα ηλεκτρισμού σε 8τχλμ με ηλιοθερμικά συστήματα;  Εμείς σκοπεύουμε να διεκδικήσουμε τα 32 τετραγωνικά χιλιόμετρα, τα οποία θα καταστραφούν αν επιτραπεί η δημιουργία των Αιολικών Πάρκων, για τη δημιουργία οικολογικού χωριού.  Σκοπεύουμε να ζητήσουμε να δημιουργηθεί οικολογική ζώνη ανάπτυξης και η έκταση αυτή να ενταχθεί σε αυτή τη ζώνη, με χαμηλό συντελεστή δόμησης ούτως ώστε να μπορεί να υπάρξει οικολογική ανάπτυξη.  Σε αυτά τα 32 τ.χλμ., μπορούν να συμπεριλαμβάνονται οικολογικές κατοικίες, θεματικά πάρκα, health spa, οικολογικές καλλιέργειες, καθώς και μίνι μάρκετ όπου θα μπορούν να πωλούνται τα βιολογικά προϊόντα, να διανέμονται εν συνεχεία σε όλη την Κύπρο, καθώς και να εξάγονται.  Μιλάμε για κάτι μοναδικό και πρωτοποριακό για τη χώρα μας, κάτι για το οποίο θα μπορούμε να περηφανευόμαστε.

Χ. Θεοπέμπτου: Χρειάζεται να εξασφαλιστεί η συναίνεση των κατοίκων και των ιδιοκτητών γης για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο. 

Δ.Α.:  Αν εξασφαλισθεί η συναίνεση των κατοίκων, η συναίνεση της κυβέρνησης πώς εξασφαλίζεται στη συνέχεια;

Χ. Θεοπέμπτου: Θα πρέπει να μελετηθεί το θέμα. Δυνατότητα χρηματοδότησης μιας τέτοιας ανάπτυξης μπορεί να υπάρχει και μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων .

Δ.Α.:  Επανέρχομαι και πάλι στο θέμα των ΑΠΕ. Μας έχουν μείνει μόνο 4 χρόνια για να ολοκληρώσουμε το στόχο που μας έθεσε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Για ποιο λόγο προωθούν τα Αιολικά Πάρκα, ενώ είναι τόσο εμφανές ότι είναι η λανθασμένη επιλογή;  Έχουμε ήλιο και όχι άνεμο στη χώρα μας.

Χ. Θεοπέμπτου: Είναι απλό.  Για το λόγο ότι όταν μία ανεμογεννήτρια γυρίζει μπορεί να παραγάγει 1000 KW.  Για να βγάλεις 1000KW από τα φωτοβολταϊκά χρειάζεται 200 εγκαταστάσεις με φωτοβολταϊκά των 5 Kw σε σπίτια.

Δ.Α.:  Ναι, αλλά αυτά θα ισχύουν στην περίπτωση που υπάρχει ικανοποιητικός άνεμος για να μπορούν να παραγάγουν την ποσότητα που αναφέρεται και πάλι όμως, έστω κι αν ο άνεμος είναι ικανοποιητικός, η κάθε ανεμογεννήτρια μπορεί να δώσει το 17% της πραγματικής της παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων και τόσων άλλων που συμβάλλουν για να επιτευχθεί η παραγωγή αυτή.

Χ. Θεοπέμπτου: Δε λες κάτι με το οποίο διαφωνώ. Απλά αυτός είναι ο πιο γρήγορος τρόπος για να επιτευχθεί. Προσωπικά είμαι υπέρ των φωτοβολταϊκών.  Έπρεπε να περπατούμε και παντού να βλέπουμε εγκατεστημένα φωτοβολταϊκά. Αν δεν μπορούσαμε να πάρουμε την απαιτούμενη παραγωγή, τότε θα κοίταζα για την αξιοποίηση των ανεμογεννητριών. Στο Λονδίνο έχουν αλλάξει ολόκληρους τους πολεοδομικούς σχεδιασμούς τους για να μπορεί ο κόσμος να εγκαταστήσει ανεμογεννήτριες οικιακής χρήσης.

Δ.Α:  Φαντάζομαι ότι αυτό έγινε για να σταματήσουν να εγκαθίστανται Αιολικά Πάρκα σε μεγάλη κλίμακα.

Χ. Θεοπέμπτου: Ναι, αλλά όχι μόνο για αυτό το λόγο.  Για να δημιουργηθεί ένα Αιολικό Πάρκο σημαίνει ότι πρέπει να περαστούν πυλώνες. Είναι πολλά τα προβλήματα.

Δ.Α.: Πέραν των προβλημάτων που υπάρχουν, δεν έχει ληφθεί υπόψη επίσης και η άποψη των τοπικών αρχών.  Η Σύμβαση του Άρχους λέει ξεκάθαρα ότι για τις ΑΠΕ και ιδιαίτερα για τις ανεμογεννήτριες, πρέπει να υπάρχει η συγκατάθεση των τοπικών αρχών.

Χ. Θεοπέμπτου: Υπάρχουν δύο νομοθεσίες που προστατεύουν τον πολίτη.  Από τη Σύμβαση του Άρχους, έχει δημιουργηθεί σχετική νομοθεσία. Το νόμο αυτό δεν τον εφαρμόζουν δυστυχώς οι Υπηρεσίες. Για το λόγο αυτό, μετά από αίτημά μου, ο Πρόεδρος εξέδωσε εντολή με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου και έδωσε αυστηρές οδηγίες για να την εφαρμόσουν. Και πάλι όμως δεν εφαρμόζεται.

Δ.Α.:  Τι εννοείται, όταν λέτε ότι οι υπηρεσίες δεν την εφαρμόζουν;

Χ. Θεοπέμπτου: Πρώτα απ' όλα ο κόσμος δεν γνωρίζει τα δικαιώματα του και δεύτερο οι Υπηρεσίες δεν τους εξυπηρετούν γιατί δεν γνωρίζουν ότι είναι υπόχρεες να τους εξυπηρετούν.  Αυτό είναι το ένα θέμα.

Το δεύτερο θέμα είναι το θέμα των Μελετών Εκτίμησης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον (ΜΕΕΠ).  Εδώ υπάρχουν δύο μελέτες.  Η μία μελέτη έχει να κάνει, ας πούμε, με τις σκέψεις που γίνονται για τα διάφορα έργα.  Αυτές τις σκέψεις όμως τις μελετά η Ευρωπαϊκή Ένωση και σου λέει ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον. Τότε πρέπει να γίνεται μελέτη επιπτώσεων στο περιβάλλον με στρατηγικούς σχεδιασμούς, διότι αναπτύσσεται στρατηγική για το τι θα γίνει.

Η δεύτερη μελέτη έχει να κάνει, ας πούμε, με κάποιον επενδυτή ο οποίος αποφασίζει ότι θα κατεδαφίσει τα πάντα σε μια περιοχή και θα κάνει μία ανάπτυξη. Αυτή η ανάπτυξη που θα γίνει αφορά ένα άλλο είδος εκτίμησης επιπτώσεων στο περιβάλλον.  Αυτή η δεύτερη μελέτη δεν είσαι υπόχρεος να κάνεις δημόσια παρουσίαση και να πάρεις τις απόψεις του κοινού. Είναι όμως διαθέσιμη στο κοινό.


Εκτύπωση   Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο
Δεκεμβρίου 15, 2020
HOR Logo

Χ. Θεοπέμπτου Ομιλία για τον προυπολογισμό του 2021

15 Δεκεμβρίου 2020 Ομιλία Προέδρου του Κινήματος Οικολόγων-Συνεργασία Πολιτών κ.Χαράλαμπου Θεοπέμπτου στην Ολομέλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων Συζήτηση του Κρατικού Προϋπολογισμού 2021 Κύριε Πρόεδρε, Αγαπητοί συνάδελφοι, Η πανδημία Το 2020 θα μείνει στην…
Μαρτίου 01, 2019

Ο νόμος για ξενοδοχεία στη Βουλή - 01/03/2019

Διαδικτυακά καταστήματα έχουν wish list ή λίστα επιθυμιών. Το νομοσχέδιο είναι απλά η μεταφορά των επιθυμιών των ξενοδόχων σε νομοσχέδιο.Όταν γινόταν η διαβούλευση ο τότε ΚΟΤ είχε 7 σελίδες σχόλια με 17 σημεία που επεξηγούσε ΚΑΙ 4 σελίδες με σενάριο βασισμένο…

ΕΕ - Ενέργεια, Περιβάλλον και Κλίμα

Z11 2

Guardian Environment

Documents - Think Tank - European Parliament

European Environment Protection Agency

Μενού...