17 Οκτωβρίου 2004

Ας υποθέσουμε ότι μια εταιρεία, όχι μόνο είναι η μοναδική που μπορεί να προμηθεύσει ένα προϊόν, αλλά και ότι αυτό είναι γνωστό σε όλους.

Κάτω από τέτοιες περιστάσεις, το Δημόσιο δεν μπορεί να προμηθευτεί το προϊόν αυτό με ανοικτές προσφορές, που καλούν όσους ενδιαφέρονται να υποβάλουν προσφορά. Κι αυτό διότι η εταιρεία αυτή θα είναι η μόνη που θα υποβάλει προσφορά, κι εφόσον το ξέρει από πριν ότι θα είναι μοναδική, θα υποβάλει εξαιρετικά ψηλές τιμές. Γι’ αυτό το λόγο η νέα Ευρωπαϊκή νομοθεσία των προσφορών, υποχρεώνει την ακύρωση των διαγωνισμών στους οποίους λήφθηκαν λιγότερες από τρεις προσφορές, από διαφορετικές εταιρείες.

Για τέτοιες περιπτώσεις, η νομοθεσία προβλέπει μια άλλη διαδικασία, αυτή της «Διαπραγμάτευσης» όπου ο νόμος επιτρέπει σε μια υπηρεσία να απευθυνθεί μόνο σε ένα προσφοροδότη και να του ζητήσει να υποβάλει προσφορά. Για να γίνει κάτι τέτοιο πρέπει να ετοιμαστεί και έκθεση που να εξηγεί γιατί απευθυνόμαστε σε αυτόν και αν πράγματι αυτός είναι ο Μοναδικός που μπορεί να προμηθεύσει τα αγαθά.

Μετά από μελέτη της προσφοράς που υποβάλλει, η εταιρεία καλείται για να διαπραγματευτεί τις τιμές, αν αυτές κριθούν ψηλές από την επιτροπή αξιολόγησης της προσφοράς. Η διαδικασία αυτή λήγει με την κατακύρωση της προσφοράς από το αρμόδιο συμβούλιο προσφορών.

Τα πιο πάνω όμως είναι όσο καλά είναι αυτοί που τα εφαρμόζουν, επειδή υπάρχουν πολλά που μπορούν να πάρουν το λάθος δρόμο, ανάλογα φυσικά με την ευθύνη που έχει κάποιος στην όλη διαδικασία.

Πως εφαρμόζουν λοιπόν οι επιτήδειοι το κόλπο του Μοναδικού;

(α) Επειδή η διαδικασία είναι κλειστή, κανείς από την υπόλοιπη αγορά δεν έχει ιδέα για το πώς δικαιολογήθηκε η μοναδικότητα για να ασκήσουν κριτική ή και να φέρουν το πρόβλημα στην επιφάνεια. Αν και στην Κύπρο που οι εταιρείες είναι λίγες, μπορεί εύκολα κάποιος να «διανέμει» έργα για να κρατεί το στόμα των υπολοίπων κλειστό.

(β) Για να «βοηθηθεί» κάποιος να κερδίσει προσφορά, ειδοποιείται με τρόπο ότι υπάρχει πρόθεση για αγορά του εξοπλισμού, φροντίζει αυτός να πάρει την αντιπροσωπεία και όταν είναι έτοιμος, ξεκινά η διαδικασία που προβλέπει ο νόμος για μοναδικούς προμηθευτές.

(γ) Μέσα από αυτή τη διαδικασία, μπορεί να ανατεθεί και επιπλέον εργασία σε προμηθευτή που ήδη έχει αναλάβει ή /και συμπληρώσει έργο με προηγούμενη προσφορά. Η μοναδικότητα εδώ είναι σχεδόν δεδομένη. Σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν πολλά που μπορεί να κάνει κάποιος για να «βοηθήσει» την εταιρεία, όπως π.χ. επεκτάσεις και αλλαγές με βολικές κοστολογήσεις, συνεχή ανάθεση έργων κλπ. Εννοείται ότι ένας «έμπειρος», φροντίζει να μένουν πίσω διάφορα μέρη του έργου από την αρχική προσφορά, για να μπορεί μετά να κάνει την ανάθεση στον «μοναδικό» προσφοροδότη υπό τύπο επεκτάσεων, με ανταλλάγματα φυσικά.

Τα πιο πάνω αποτελούν τρανή απόδειξη ότι μια απλή νομοθεσία δεν είναι αρκετή για να εμποδίσει τις ατασθαλίες που όλοι γνωρίζουν ότι συμβαίνουν.

Απλά μέτρα όπως την δημοσίευση των προγραμματισμένων έργων του επομένου χρόνου, την εκπαίδευση, ξεκάθαρη πολιτική και διαδικασίες, έλεγχος και συχνή εναλλαγή των ατόμων που ασχολούνται με θέματα προσφορών θα μειώσουν το πρόβλημα στο ελάχιστο.